İlk Kullanım Kategorisi - Kelime Etimolojisi ve Kökeni

İlk Kullanım Kategorisi

Bu sayfada, sitemizdeki İlk Kullanım kategorisi ile ilgili olan kelimelerin etimolojik incelemeleri listelenmiştir, ayrıntıları için kelimeye tıklayın.

Fransızca almanach "yıllık, salname, çeşitli bilgiler içeren takvim" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Yeni Latince aynı anlama gelen almanac sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1267 Roger Bacon, İng. düşünür.) Bu sözcük Arapça nḳḥ kökünden gelen al-munaḳḳaḥ المنقّح z "gözden geçirilmiş, redakte edilmiş, özetlenmiş (yazı)" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça tanḳīḥ تنقيح z "bir kitabı redakte etme, fazlasını kesme, kısaltma, özetleme" sözcüğünün tefˁîl vezni (II) mefˁuludur. Arapça sözcük Arapça naḳḥ نقح z "budama" sözcüğünün tefˁîl vezni (II) masdarıdır.
Almanca anilin "bir tür kimyasal boya" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1841 C.J.Fritzsche, Alm. kimyacı.) Almanca sözcük Almanca anil "çivit bitkisi ve boyası" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Portekizce aynı anlama gelen anil sözcüğünden alıntıdır. Portekizce sözcük Arapça aynı anlama gelen an-nīl النيل z sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Sanskritçe nīla नील z "1. koyu renk, özellikle koyu mavi, 2. çivit bitkisi ve boyası" sözcüğünden alıntıdır.
Arapça faylasūf veya fīlasūf فيلسوف z "felsefe ile uğraşan" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Eski Yunanca philósophos φιλόσοφος z "bilgelik seven, felsefe ile uğraşan" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: Pythagoras, Yun. filozof (MÖ 5. yy).) Bu sözcük Eski Yunanca philéō φιλέω z "sevmek" ve Eski Yunanca sophós σοφός z "bilge, bilgin, üstad" sözcüklerinin bileşiğidir. Daha fazla bilgi için filo+, sofist maddelerine bakınız.
Arapça iḳlīm إقليم z "Batlamyus coğrafyasına göre yeryüzünün bölündüğü yedi kuşağın her biri, coğrafi bölge" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Eski Yunanca klíma κλίμα z "1. eğim, 2. güneş ışınlarının eğimi, iklim kuşağı" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: Ptolemaios (MS 90-168).) Bu sözcük Eski Yunanca klínō κλίνω z "eğimli olmak, yatık olmak" fiilinden +ma sonekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *kli-n-yo- biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *klei- kökünden türetilmiştir.
İngilizce macramé "kalın iple yapılan örgü işi" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Fransızca aynı anlama gelen macramé sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük İtalyanca macramé "dantel kenarlı mendil, genelde dantel, oya" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük Türkçe makrame veya maχrame "oyalı veya nakışlı mendil veya baş örtüsü" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: Men, LO) Türkçe sözcük Arapça ḳrm kökünden gelen aynı anlama gelen miḳram veya ḳirām مقرم/قرام z sözcüğünden türetilmiştir. Arapça sözcük Arapça ḳarm قرم z "oyma, kemirme" sözcüğünden türetilmiştir.
Fransızca aynı anlama gelen massage sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca masser "masaj yapmak" fiilinden +age sonekiyle türetilmiştir. (İlk kullanımı: 1770 Le Gentil, Fr. seyyah.) Bu sözcük Arapça msḥ kökünden gelen masḥ مسح z "yağla ovma" sözcüğünden alıntıdır. Daha fazla bilgi için mesh maddesine bakınız.
Fransızca zircon "kızıl renkte bir süs taşı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Almanca zirkon sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1789 Martin Heinrich Klaproth, Alm. kimyacı.) Bu sözcük Arapça zarḳūn زرقون z "1. parlak kırmızı renk, 2.bu renkte bir süs taşı?" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Farsça āzargūn آزرگون z "1. ateş rengi, 2. şakayık çiçeği, parlak kırmızı renk" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça āzar آزر z "ateş" ve Farsça gūn گون z "renk" sözcüklerinin bileşiğidir. (NOT: Farsça sözcük Aramice/Süryanice zarag veya zargon זַרְגוּן z "şakayık çiçeği, şakayık rengi" sözcüğü ile eş kökenlidir. ) Daha fazla bilgi için ateş, gûnagûn maddelerine bakınız.
İngilizce gamma ray "bir tür radyoaktif ışın" deyiminden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1903 Ernest Rutherford, Yeni Zelanda kökenli Kanadalı fizikçi.) İngilizce deyim Eski Yunanca gámma γάμμα z "Yunan alfabesinin üçüncü harfi" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Fenike dilinde gmel "deve, Fenike alfabesinin üçüncü harfi" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Aramice/Süryanice gīmel גימל z "Arami/İbrani alfabesinin üçüncü harfi " sözcüğü ile eş kökenlidir. Daha fazla bilgi için cim1 maddesine bakınız.
Fransızca oléomargarine veya margarine "margarik asitten elde edilen yapay tereyağı" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1869 Hippolyte Mège-Mouriés, Fr. kimyacı.) Fransızca sözcük Fransızca acide margarique "inci şeklindeki kristalleri olan bir yağ asidi" deyiminden türetilmiştir. (İlk kullanımı: 1813 Michel Eugène Chevreul, Fr. kimyacı.) Bu sözcük Eski Yunanca margarítēs μαργαρίτης z "inci" sözcüğünden türetilmiştir. Yunanca sözcük Aramice/Süryanice aynı anlama gelen margānītā מרגניתא z sözcüğünden alıntıdır. Daha fazla bilgi için mercan maddesine bakınız.
Fransızca ve İngilizce naphtaline "petrolden elde edilen kokulu bir madde" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: John Kidd, İng. kimyacı (1775-1851).) Fransızca sözcük Eski Yunanca náphtha νάφθα z "neft, ham petrol" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Aramice/Süryanice aynı anlama gelen nephtḥā נפטא z sözcüğünden alıntıdır. Daha fazla bilgi için neft maddesine bakınız.
Eski Batı Türkçesinde ayla- "dönmek, dolaşmak, gezinmek" fiilinden +Ik sonekiyle türetilmiştir. (İlk kullanımı: TS, Kıp) Eski Türkçe fiil Ana Türkçe yazılı örneği bulunmayan *āy- "dönmek" fiilinden evrilmiştir.
Moğolca belge "işaret, alamet, resmi belge, ferman, berat" sözcüğünden alıntıdır. Moğolca sözcük Eski Türkçe belgü "işaret, alamet, nişan" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Ana Türkçe yazılı örneği bulunmayan *bel- "işaretlemek, damgalamak" fiilinden +gU sonekiyle türetilmiştir. Daha fazla bilgi için belir- maddesine bakınız.
Eski Türkçe belgü "alamet, işaret, emare" sözcüğünden +lIg sonekiyle türetilmiştir. Eski Türkçe sözcük Ana Türkçe yazılı örneği bulunmayan *bel- "işaretlemek, damgalamak" fiilinden +? sonekiyle türetilmiştir. Daha fazla bilgi için belir- maddesine bakınız.
Arapça mlw kökünden gelen imlāˀ إملاء z "dikte etme, yazı yazdırma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice mlē מל z "1. dolu, 2. herekeli yani sesli harfleri bildiren noktaları doldurulmuş yazı" sözcüğünün ifˁāl vezni (IV) masdarı olabilir; ancak bu kesin değildir. Bu sözcük Aramice/Süryanice #mly מלי z "doldurma" kökünden türetilmiştir.
Arapça mlw kökünden gelen imlāˀ إملاء z "dikte etme, yazı yazdırma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice mlē מל z "1. dolu, 2. herekeli yani sesli harfleri bildiren noktaları doldurulmuş yazı" sözcüğünün ifˁāl vezni (IV) masdarı olabilir; ancak bu kesin değildir. Bu sözcük Aramice/Süryanice #mly מלי z "doldurma" kökünden türetilmiştir.
Türkiye Türkçesinde géŋe- "genişlemek" fiilinden +Iş sonekiyle türetilmiştir. (İlk kullanımı: TS xv) Türkçe fiil Eski Türkçe kéŋ "geniş, yaygın, uzak" sözcüğünden +A- sonekiyle türetilmiştir. (İlk kullanımı: Or, Kaş, TS xiv-xix) Bu sözcük Ana Türkçe yazılı örneği bulunmayan *kēn- "büyümek, artmak" fiilinden evrilmiştir.
Eski Türkçe kev- "çiğnemek, geviş getirmek" fiilinden +Iş sonekiyle türetilmiştir. Eski Türkçe fiil Ana Türkçe yazılı örneği bulunmayan *kēb- fiilinden evrilmiştir.
Arapça mlw kökünden gelen imlāˀ إملاء z "dikte etme, yazı yazdırma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice mlē מל z "1. dolu, 2. herekeli yani sesli harfleri bildiren noktaları doldurulmuş yazı" sözcüğünün ifˁāl vezni (IV) masdarı olabilir; ancak bu kesin değildir. Bu sözcük Aramice/Süryanice #mly מלי z "doldurma" kökünden türetilmiştir.
Eski Türkçe kuç- "kucaklamak, sevişmek" fiilinden +gAk sonekiyle türetilmiştir. Eski Türkçe fiil Ana Türkçe yazılı örneği bulunmayan *kūç- fiilinden evrilmiştir.
Arapça mlw kökünden gelen imlāˀ إملاء z "dikte etme, yazı yazdırma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice mlē מל z "1. dolu, 2. herekeli yani sesli harfleri bildiren noktaları doldurulmuş yazı" sözcüğünün ifˁāl vezni (IV) masdarı olabilir; ancak bu kesin değildir. Bu sözcük Aramice/Süryanice #mly מלי z "doldurma" kökünden türetilmiştir.
Sonraki Sayfa

Gözde Aramalar

Yeni kelimeler mi keşfetmek istiyorsunuz, işte sitemizde aranma sıklığına göre son zamanlarda en çok aranan kelimelerin listesi.